Print this page

Podstawowe pojęcia związane z bibliografią i bibliometriąą


► Podstawowe pojęcia związane z bibliografią

  • Opis bibliograficzny to – wg normy PN-89/N-01224 – uporządkowany zespół danych o dokumencie służących do jego identyfikacji; to, inaczej mówiąc, wymienione w ustalonej kolejności cechy dokumentu wyraźnie go charakteryzujące i odróżniające od innych dokumentów.
     
  • Bibliografia to, wg Encyklopedii Wiedzy o Książce, uporządkowany spis dokumentów, dobranych wg pewnych kryteriów, spełniający określone zadania informacyjne. Ważnym elementem każdej bibliografii są indeksy, np. autorskie, przedmiotowe czy tytułowe.
    Jednocześnie bibliografia to także gałąź nauki, jak i obszar działań praktycznych. Obejmuje aspekty dotyczące opisywania dokumentów, tak aby możliwa była ich jednoznaczna identyfikacja oraz określa zasady tworzenia i stosowania bibliografii.
  • Bibliografia załącznikowa to, wg Encyklopedii Wiedzy o Książce, spis bibliograficzny dołączony do wydawnictwa lub utworu zawierający wykaz wykorzystanych przez autora źródeł lub lekturę uzupełniającą. Stanowi ona integralną i istotną część każdej publikacji naukowej.
    zobacz przykład bibliografii załącznikowej do artykułu czyli piśmiennictwa
  • Cytat jest dosłownym przytoczeniem cudzych słów, wyróżnionym w tekście jednoznacznie znakiem cudzysłowu lub kształtem i kolorem czcionki. Cytat jako fragment dzieła (utworu), podlega prawu autorskiemu.
  • Cytowanie to przytaczanie w tekście cudzych wypowiedzi, powoływanie się na fakty naukowe, informacje zawarte w innych publikacjach.

  • Cytowania to ilość przypisów danej rozprawy umieszczonych w bibliografiach załącznikowych innych prac naukowych.

  • Przypisy to komentarze, wyjaśnienia, definicje, uwagi autora, wskazanie źródła informacji, itp., łączące się z tekstem głównym za pomocą umieszczonych w nim odsyłaczy.


► Programy do tworzenia i zarządzania bibliografią

Menedżery bibliografii to specjalne programy do gromadzenia opisów bibliograficznych i tworzenia na ich podstawie przypisów oraz bibliografii załącznikowej np. na potrzeby przygotowywanej publikacji naukowej. Takimi programami są m.in. ogólnodostępne: MendeleyZoteroEndNote Basic.

więcej o bibliografii, w tym o jej praktycznych zastosowaniach, czytaj w rozdziale Publikacje i publikowanie, czyli bibliografia w praktyce

► Typy wydawnictw

Podstawowe typy wydawnictw, dla których tworzony jest różnego typu opis bibliograficzny, to:

  • wydawnictwo zwarte – KSIĄŻKA: wydawnictwo jedno- bądź kilkutomowe, publikowane od razu jako całość lub mające przewidziane zakończenie; posiada unikalny Międzynarodowy Znormalizowany Numer Książki - ISBN (International Standard Book Number) czyli 10 lub 13 cyfrowy symbol nadawany każdej książce, a także osobny, nadawany publikacjom wielotomowym jako całości,
    np. 83-200-3127-3
     
  • wydawnictwo ciągłe – CZASOPISMO: wydawnictwo o nie ustalonym z góry zakończeniu ukazywania się, publikowane cyklicznie; poszczególne części tego wydawnictwa charakteryzują się zbliżonym zespołem cech typograficznych (wspólny tytuł, szata graficzna, jednolity format itp.); posiada unikalny Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego - ISSN (International Standard Serial Number), złożony z 2 czterocyfrowych części połączonych łącznikiem np. 0001-527X
     
  • wydawnictwa elektroniczne: są to różnego typu publikacje utrwalone na nośniku elektronicznym np. na płytach CD, DVD czy serwerach; dokumenty te można odczytywać przy pomocy specjalistycznego sprzętu i oprogramowania

Innymi typami wydawnictw są na przykład:

  • wydawnictwa niepublikowane, m.in. prace doktorskie i magisterskie,
  • wydawnictwa normalizacyjne, tj. normy.


► Drukowane bibliografie medyczne

Do najważniejszych drukowanych bibliografii medycznych, które w obecnych czasach nie są już wydawane w tej formie, natomiast ukazują się w postaci baz danych, należą:

  • polskie bibliografie:
    • Polska bibliografia lekarska dziewiętnastego wieku (1801-1900), pod redakcją Stanisława Konopki. PZWL, Warszawa, 1974-1987,
    • Polska bibliografia lekarska za rok…, pod redakcją Stanisława Konopki, obejmująca lata 1945-1965,
    • Polska bibliografia lekarska za rok…, bibliografia obejmująca lata 1972-1974 opracowana w Głównej Bibliotece Lekarskiej w Warszawie
      - ich kontynuacją jest baza Polska Bibliografia Lekarska,
  • zagraniczne bibliografie:
    • Index Medicus – ukazujący się od roku 1879 do 2004, w latach 1960-2004 wydawany przez National Library of Medicine, Waszyngton; kontynuacją tej bibliografii jest baza Medline, najważniejsze światowe źródło naukowej informacji medycznej. Bezpłatny dostęp do bazy Medline zapewnia PubMed.
    • Excerpta Medica – publikowana drukiem od 1947 roku przez Elsevier Science Publisher, Amsterdam, zastąpiona przez bazę Embase (zdigitalizowane wersje bibliografii za lata 1947-1973 dostępne są jako baza Embase Classic).

Z zagranicznych bibliografii biomedycznych do chwili obecnej ukazuje się Current Contents, bibliografia wydawana drukiem od 1976 r. przez Institute of Scientific Information (Philadelphia), obecnie będącym częścią Clarivate Analytics. Obecnie, jako Current Content Connect,  jest jedną z baz udostępnianych na platformie Web of Science.

 

► Bibliometria

„Termin stosowany od 1969 roku przez Alana Pritdrarda i Roberta A. Faithosne’a zamiast wcześniejszego, nieścisłego terminu bibliografia statystyczna. Nauka ta wywodzi się z badań naukometrycznych i jest zbiorem metod matematycznych oraz statystycznych używanych do badania komunikacji piśmienniczej.”
[Źródło: Bieńkowska B., Książka na przestrzeni dziejów, Wydaw. Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej im. Heleny Radlińskiej, Warszawa 2005, s. 286.]

► Najważniejsze wskaźniki bibliometryczne

  • Impact Factor (IF) – wskaźnik cytowalności czasopisma; jest to stosunek liczby cytowań, jaką uzyskały w danym roku artykuły opublikowane w tym czasopiśmie w ciągu dwóch poprzednich lat, do łącznej liczby artykułów zamieszczonych w nim w tym samym okresie. Wskaźnik IF dla czasopisma nie jest wartością stałą - co roku w bazie Journal Citation Report  ukazuje się aktualizacja rankingu czasopism.y artykułów zamieszczonych w nim w latach 2016 i 2017),
  • punktacja ministerstwa (MNiSW) – punktacja czasopism naukowych określana przez ekspertów ministerstwa odpowiadającego za naukę i publikowana w ministerialnych wykazach; ustalana na potrzeby oceny jednostek naukowych; punktacja KBN obowiązywała do roku 2004, od roku 2005 obowiązują kolejne listy ministerialne,
  • h-index – indeks Hirscha, wskaźnik określający liczbę publikacji danego autora, które uzyskały co najmniej h cytowań.
  • liczba cytowań – to liczba publikacji, w których – w określonym czasie i w określonej bazie – zostały zacytowane pojedyńcze publikacje, wszystkie prace danego autora lub dorobek całej jednostki
  •  

więcej na temat bibliometrii i wskaźników bibliometrycznych na stronie WWW Biblioteki w zakładce Usługi/bibliografia i bibliometria.