Print this page

Evidence Based Medicine - medycyna oparta na dowodach i jej źródła

Czym jest Evidence Based Medicine (EBM)?

Evidence Based Medicine (Medycyna Oparta na Dowodach inaczej Medycyna Oparta na Dowodach Naukowych inaczej Medycyna Oparta na Faktach) to kierowanie się w podejmowaniu decyzji dotyczących opieki zdrowotnej nad pacjentem:

  • systematycznymi podsumowaniami najwyższej jakości danych naukowych dot. prawidłowo sformułowanego pytania klinicznego,
  • znajomością hierarchii wiarygodności danych naukowych,
  • wiedzą o pozytywnych i negatywnych skutkach konkretnych decyzji,
  • systemem wartości i preferencji pacjenta.

Zgodnie z obecnymi standardami, w codziennej praktyce, w sytuacjach wymagających postawienia diagnozy czy też wyboru metody leczenia, a także w odniesieniu do zagadnień organizacyjnych i ekonomicznych w opiece zdrowotnej, powinny być stosowane zasady EBM. Praktykowanie EBM obejmuje cztery podstawowe kroki:

  • sformułowanie pytania klinicznego,
  • wyszukanie i selekcję potrzebnych danych naukowych,
  • krytyczną ocenę wiarygodności i przydatności klinicznej dostępnych danych,
  • podjęcie decyzji klinicznej w odniesieniu do pacjenta.


Źródła Evidence Based Medicine

Najlepszymi dowodami są wyniki tzw. prób randomizowanych, czyli takich, w których skład porównywanych grup biorących udział w badaniach jest dobierany losowo. Można wtedy twierdzić, że grupy te nie różnią się statystycznie od siebie pod żadnym ważnym dla eksperymentu względem. Uzyskane w ten sposób wyniki odzwierciedlają realne efekty działania, np. testowania nowego leku.

 

Źródłami o najwyższej jakości są przeglądy systematyczne publikacji, w których zgromadzone są wyniki wszystkich ważnych badań klinicznych na określony temat prowadzonych w oparciu o próby randomizowane. Przeglądy te są opracowywane – w celu eliminacji błędu – zgodnie z jednoznacznie określonymi zasadami, regularnie uaktualniane oraz uwzględniają najnowsze piśmiennictwo.

Dzięki temu w sposób wiarygodny można:

  • określić, jaka jest skuteczność i bezpieczeństwo danego postępowania medycznego,
  • podjąć właściwe decyzje terapeutyczne,
  • zaplanować nowe badania.

Wśród źródeł publikujących dane naukowe zgodne z zasadami EBM należy wymienić:

Instytucją naukowo-badawczą, wykorzystującą w swej działalności tylko informacje oparte o zasady EBM, dotyczące skuteczności oraz bezpieczeństwa zastosowania nowych rozwiązań technologicznych w ochronie zdrowia jest Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji.


więcej o EBM

  • relacja z konferencji "EBM i wytyczne praktyki klinicznej we współczesnej opiece zdrowotnej", zorganizowanej w 2017 r. przez Polski Instytut Evedence Based Medicine.
  • Wulff HR, Gøtzsche PC, Szawarski Z, Niżankowski R. Racjonalna diagnoza i leczenie : wprowadzenie do medycyny wiarygodnej czyli Evidence-Based Medicine. Aktis; 2005.
  • Katz JN, Patel CB, Aslam MK, Kokot F, Błachowicz A. Podręcznik medycyny klinicznej opartej na zasadach EBM. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2009.
  • Gajewski P, Jaeschke R, Brożek J. Podstawy EBM czyli Medycyny opartej na danych naukowych : dla lekarzy i studentów medycyny. Medycyna Praktyczna; 2008. (MP Medycyna Praktyczna).
  • Tierney LM, Henderson MC, Pączek L, Anzueto A, Gomółka M. Wywiad lekarski oparty na zasadach EBM. Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2007.
  • Szczeklik A, Tendera M. Kardiologia : podręcznik oparty na zasadach EBM. T. 1-2.Wydawnictwo Medycyna Praktyczna; 2009, 2010.
  • Szczeklik A, Bała M. Choroby wewnętrzne : podręcznik multimedialny oparty na zasadach EBM. Medycyna Praktyczna; 2006.
  • Budziński R. Medycyna oparta na dowodach  naukowych : I Gdańska Debata Lekarska. Wydawnictwo „Bernardinum”; 2015. (Gdańskie Debaty Lekarskie: t. 1).
  • Sheridan DJ, Julian DG. Achievements and Limitations of Evidence-Based Medicine. J Am Coll Cardiol. 12 lipiec 2016;68(2):204–13.
  • Djulbegovic B, Guyatt GH. Progress in evidence-based medicine: a quarter century on. Lancet.2017;390(10092):415–23.
  • Smith R, Rennie D. Evidence-Based Medicine—An Oral History. JAMA. 2014;311(4):365
  • artykuł na stronach Medycyny Praktycznej


The Cochrane Library

 

Istotnym źródłem z zakresu EBM są  bazy wchodzące w skład The Cochrane Library i tworzone przez The Cochrane – niezależną międzynarodową organizację typu non-profit (w Polsce: Cochrane Polska)


The Cochrane Library tworzą następujące bazy:

  •  The Cochrane Database of Systematic Reviews (CDSR) - protokoły i przeglądy systematyczne oceniające skuteczność różnorodnych interwencji zdrowotnych,
  •  The Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL) - informacje o odbywających się na całym świecie badaniach z grupą kontrolną,
  •  Cochrane Clinical Answers (CCAs) - skondensowane odpowiedzi dotyczące przypadków klinicznych, przedstawione w formacie PICO

Bazy zawierają systematyczne przeglądy i krytyczne analizy prowadzonych na całym świecie randomizowanych badań klinicznych, raporty i protokoły badawcze; informacje zawarte w bazach ułatwiają podejmowanie trafnych decyzji dotyczących przyjęcia odpowiedniego postępowania medycznego dla konkretnego przypadku.

 

Baza UpToDate

Baza UpToDate jest pełnotekstową bazą przygotowywaną przez grupę lekarzy specjalistów z całego świata. Zawiera pełne monografie stanów chorobowych wraz ze sposobami leczenia. Wszystkie informacje spełniają kryteria EBM. W bazie opisanych jest 10 000 zagadnień z 22 dziedzin medycyny.