Print this page

Elementy prawa autorskiego


Wszelkie problemy związane z ochroną praw autorskich reguluje ustawa Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o  prawie autorskim i prawach pokrewnych wraz z późniejszymi zmianami - ostatnia aktualizacja z 25 sierpnia 2016 r. (Dz. U.  z dn. 19 lipca 2016 r. poz. 1333)

►  Przedmiot i podmiot prawa autorskiego

Powyższa ustawa definiuje przedmiot i podmiot prawa autorskiego. W jej myśl:

  • przedmiotem ochrony jest utwór, czyli "każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od warości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia" (art. 1 ust. 1);
 

Autor: Centrum Cyfrowe Projekt: Polska
Źródło: http://otwartawiedza.pl/tag/wideo/
[dostęp dn. 29.04.2014]

  • ustawa wyróżnia, ze względu na sposób prezentacji utworu:
    • utwór opublikowany – jest to taki "utwór, który za zezwoleniem twórcy został zwielokrotniony i którego egzemplarze zostały udostępnione publicznie" (art. 6 ust. 1 pkt. 1),
    • utwór rozpowszechniony – to ten, "który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie" (art. 6 ust. 1 pkt. 3),
       
  • podmiotem prawa autorskiego jest twórca utworu – przepisy mówią, że "prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej" (art. 8 ust. 1).

Należy pamiętać, że…
Praca doktorska, której egzemplarz składany jest w Bibliotece, jest utworem:

  • w przypadku maszynopisu  – rozpowszechnionym, ale nieopublikowanym,
  • w przypadku pracy wydanej jako książka – rozpowszechnionym i opublikowanym.


► Treść prawa autorskiego

Ustawa definiuje również typy praw autorskich:

  • autorskie prawa osobiste, które "chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem" (art. 16)
  • prawa niezbywalne i nieograniczone w czasie, tzn. autor nigdy nie może zrzec się swojego autorstwa,
  • autorskie prawa majątkowe"twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu" (art. 17), są to prawa:
    • zbywalne, tj. twórca może przenieść część swoich praw majątkowych na inną osobę lub instytucję,
    • ograniczone do 70 lat od śmierci autora, w związku z tym dziedziczne.

► Dozwolony użytek chronionych utworów

Zapisy ustawy mówią, że w ramach dozwolonego użytku:

  • "bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego" (art. 23 ust. 1),
  • "można korzystać z utworów w granicach dozwolonego użytku pod warunkiem wymienienia imienia i nazwiska twórcy oraz źródła. Podanie twórcy i źródła powinno uwzględniać istniejące możliwości. Twórcy nie przysługuje prawo do wynagrodzenia, chyba że ustawa stanowi inaczej" (art. 34).
  • "zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego" (art. 23 ust. 2),
     

Autor: Centrum Cyfrowe Projekt: Polska
Źródło: http://otwartawiedza.pl/tag/wideo/
[dostęp dn. 29.04.2014]

► Cytowanie cudzych prac

Ustawa o prawie autorskim reguluje także zasady cytowania.  Zgodnie z Art. 29 użytkownikom wolno:

  • " przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości" (art. 29). Należy pamiętac, że istnieje obowiązek podania nazwiska autora i źródła, które cytujemy,

Osoba, która naruszy ww. zasadę, podlega odpowiedzialności karnej, o czym stanowi Art. 115.1 :

  • "Kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3".
     

 Należy pamiętać, że...

W zgodzie z przepisami prawa można:

  1. W zgodzie z przepisami prawa można:
    • wykonać pojedynczą kopię fragmentu lub nawet całego dokumentu, ale tylko i wyłącznie na własne potrzeby,
    • korzystając z baz danych, kopiować tzw. „nieistotne części” zawartości bazy, tj. pojedyncze dane, ale bez ich udostępniania publicznego.
  2. Nie można podpisać swoim nazwiskiem pracy napisanej przez kogoś innego – twórca pracy zawsze będzie jej autorem, z uwagi na niezbywalność autorskich praw osobistych.
  3. Po 70 latach od śmierci twórców utworu, dzieła przechodzą do domeny publicznej, tj. nie obowiązują względem nich prawa autorskie – wszyscy mogą z takich utworów korzystać w dowolnym celu.

► Plagiat

Plagiatem według definicji z Encyklopedii PWN nazywamy "przywłaszczenie cudzego utworu, pracy naukowej, dzieła artystycznego itp.; także zapożyczenie z cudzych dzieł podane jako własne i opublikowane pod własnym nazwiskiem; według prawa polskiego jest przestępstwem".

Plagiat zawsze stanowi naruszenie autorskich praw osobistych.
 
Wyróznia się dwa rodzaje plagiatu:
  • plagiat jawny - dosłowne przytoczenie tekstu jako własnego,
  • plagiat ukryty - przekształcenie cudzego utworu z zachowaniem głównego sensu (zob. Pojęcie i rodzaje plagiatu).

 ► Autoplagiat

Autoplagiat nie jest terminem prawnym. "(...) autoplagiat nie stanowi przestępstwa. Nie oznacza to jednak, że autor, który stosuje opisane zabiegi, nie powinien liczyć się z konsekwencjami dyscyplinarnymi i cywilnymi, łącznie z odszkodowaniem dla wydawcy". (M. Kusion: Krótki przewodnik po autoplagiacie. Alma Mater luty 2017, nr 191, s. 104-105)

Temat autoplagiatu porusza m.in. Emanuel Kulczycki na swoim blogu Warsztat badacza  -
Mielenie kotleta, czyli jak smakuje autoplagiat
  doszło do popełnienia autoplagiatu w przypadku nauczyciela akademickiego musi doj